Алимент деген эмне?
Алимент — кичи жаштагы балдарды камсыз кылуу үчүн ата-энелердин биринин (көбүнчө атанын, эгер бала энеси менен жашаса) милдеттүү төлөмдөрү.
Негизи: КРнын Үй-бүлө кодекси, 85–90 жана 104–124-беренелер. Өлчөмүн сот белгилейт же тараптардын макулдашуусу боюнча.
Кыргызстанда 2026-жылы алименттин өлчөмү
Ата-эненин кирешесинен үлүштөр:
- 1 бала: кирешенин 25%
- 2 бала: кирешенин 1/3 бөлүгү (ар бирине — 1/6)
- 3+ бала: кирешенин 50%
КР Үй-бүлө кодексинин 86-беренесинин 1-пунктуна ылайык, эмгекке жарамдуу ата-энелер үчүн үлүштүк ыкмада алимент төмөнкүдөн аз болбойт: 1 балага 1 МАА (минималдуу айлык акы, 3 280 сом), 2 балага 1,5 МАА (4 920 сом), 3 жана андан көп балага 2 МАА (6 560 сом). Киреше туруксуз же такыр жок болсо, сот катуу акча суммасын дайындай алат (ҮК 88-берене) — мыйзам бул минимумду ага колдонбойт.
Фиксацияланган алимент
Сот бекитилген суммада (пайыздар эмес) алиментти дайындай алат, эгер:
- Ата-эне расмий иштебесе же кирешесин жашырса
- Киреше туруксуз (маусымдук иштер, фриланс)
- Киреше чет өлкө валютасында же натуралдык формада
Алиментке кантип кайрылуу керек?
Сот аркылуу алимент алуу процедурасы:
Баланын жашаган жеринин же жоопкердин райондук сотуна кайрылыңыз
Доо арыз бериңиз (алимент өндүрүү жөнүндө доодо мамлекеттик алым төлөнбөйт)
Документтерди бериңиз: баланын туулгандыгы жөнүндө күбөлүк, паспорт, жоопкердин киреше маалымдамасы (бар болсо)
Сот ишти кароп, чечим чыгарат, ал эми чечим чыкканга чейин алимент өндүрүү жөнүндө токтом чыгара алат (ҮК 113-берене). Алимент сотко кайрылган күндөн тартып дайындалат (112-берене).
Алиментти эсептөө мисалдары
Ата иштейт, айлык акы 30,000 сом, 1 бала
Алимент: 30,000 × 25% = 7,500 сом/ай. Муну жумуш берүүчү кармап, энеге которот.
Ата расмий иштебейт, 2 бала
Кирешенин жоктугу алименттен бошотпойт: ҮК 86-беренесинин 4-пунктуна ылайык, алимент ошол жердеги орточо эмгек акыдан эсептелет — эки балага анын 1/3 бөлүгү («аймактын орточо эмгек акысы боюнча» режими), бирок 1,5 МАА = 4 920 сом/ай минимумдан аз эмес (86-берене 1-п.). Сот үлүштүн ордуна катуу сумма дайындай алат (88-берене), мүлктөн өндүрүүгө болот (117-берене).
Көп берилүүчү суроолор
Алиментке кантип кайрылуу керек?
Баланын же жооптуучунун жашаган жерине жараша сотко арыз бериңиз. Документтер: туулгандык күбөлүк, киреше жөнүндө справка, некеге турушуу/ажырашуу жөнүндө күбөлүк. Мамлекеттик алым төлөнбөйт.
Кыргызстанда жумушсуз ата-эне канча алимент төлөйт?
Кирешенин жоктугу алимент төлөө милдетинен бошотпойт: ата-эне аны ошол жердеги орточо эмгек акыдан эсептеп төлөөгө милдеттүү (ҮК 86-берене 4-п.) — муну «аймактын орточо эмгек акысы боюнча» режими көрсөтөт. Сот катуу акча суммасын да дайындай алат (88-берене). Үлүш менен өндүрүлгөндө эмгекке жарамдуу ата-эне үчүн алимент минимумдан аз болбошу керек (86-берене 1-п.): 2026-жылы бир балага 1 МАА (3 280 сом), экөөнө 1,5 МАА (4 920 сом), үч жана андан көп балага 2 МАА (6 560 сом); 88-берене боюнча катуу суммага бул минимум колдонулбайт. Төлөөчү иштебеген мезгилдеги карыз да ошол жердеги орточо эмгек акыдан эсептелет (118-берене 4-п.).
Өлчөмүн өзгөртүүгө болобу?
Ооба, жагдайлар өзгөргөндө (кирешенин өсүшү/төмөндөшү, башка камкордоочулардын пайда болушу, баланын оорусу ж.б.) сот аркылуу.
Төлөбөсө эмне кылуу керек?
Сот аткаруучусуна кайрылыңыз. Өндүрүү карызкордун эмгек акысына, банктык эсептериндеги акчасына жана башка мүлкүнө бурулат (ҮК 117-берене). Карыз аткаруу барагы өндүрүүгө берилгенге чейинки 3 жыл үчүн өндүрүлөт, ал эми алимент төлөөчүнүн күнөөсү менен кармалбаса — бүт мезгил үчүн (118-берене 1–2-п.).
Алимент төлөбөгөндүгү үчүн эмне болот?
Төлөнбөгөн алименттин суммасынан күнүнө 0,5% айып (неустойка) (ҮК 120-берене 2-п.). Эсептерге жана мүлккө камак салынышы мүмкүн, ал эми соттун чечими боюнча алиментти катары менен үч айдан ашык (же бир жылдын ичинде суммалык) төлөбөгөндүгү үчүн — үч суткага административдик камак, кайталанганда — жети суткага (Укук бузуулар жөнүндө кодекстин 443-1-беренеси); карыз толук төлөнсө, бул жоопкерчиликтен бошотулат.
Булактар: КРнын Үй-бүлө кодекси (85–90, 104–124-беренелер), КРнын Укук бузуулар жөнүндө кодекси (443-1-берене), сот практикасы
Расмий булактар
Бул калькулятор төмөнкү ишенимдүү булактарга негизделет: